Pytanie, od kiedy PiS rządzi, ma w Polsce dwie poprawne odpowiedzi, ponieważ partia obejmowała władzę centralną w dwóch odrębnych okresach. Pierwszy rozpoczął się 31 października 2005 roku, a drugi 16 listopada 2015 roku. W 2026 roku PiS nie kieruje rządem, dlatego warto rozdzielić datę zwycięstwa wyborczego od momentu faktycznego powołania gabinetu.
Dwie daty otwierają historię rządów PiS
- 31 października 2005 roku rozpoczął się pierwszy rząd z udziałem PiS.
- Pierwszy okres władzy trwał do 16 listopada 2007 roku.
- PiS wróciło do rządu 16 listopada 2015 roku po wygranych wyborach parlamentarnych.
- Drugi okres rządów zakończył się 13 grudnia 2023 roku, gdy zaprzysiężono gabinet Donalda Tuska.
- Łącznie PiS sprawowało władzę centralną przez ponad 10 lat, ale nieprzerwanie tylko w latach 2015-2023.
Pierwszy rząd PiS zaczął się w 2005 roku
PiS po raz pierwszy przejęło władzę po wyborach parlamentarnych z 25 września 2005 roku. 31 października 2005 roku zaprzysiężono rząd Kazimierza Marcinkiewicza, dlatego tę datę uznaję za początek pierwszego okresu rządów partii.
Nie był to od początku gabinet oparty na trwałej koalicji. Początkowo rząd funkcjonował jako mniejszościowy, a w 2006 roku PiS zawarło porozumienie z Samoobroną i Ligą Polskich Rodzin. W lipcu 2006 roku Marcinkiewicza zastąpił Jarosław Kaczyński.
| Okres | Premier | Najważniejszy fakt |
|---|---|---|
| 31 października 2005 - lipiec 2006 | Kazimierz Marcinkiewicz | Początek pierwszego rządu PiS |
| lipiec 2006 - 16 listopada 2007 | Jarosław Kaczyński | Rząd koalicyjny PiS, Samoobrony i LPR |
Pierwszy epizod zakończył się po wyborach parlamentarnych z 21 października 2007 roku. PiS nie utrzymało władzy, a 16 listopada 2007 roku rozpoczął się rząd Donalda Tuska oparty na koalicji Platformy Obywatelskiej i PSL. Między tymi dwoma okresami PiS pozostawało w opozycji przez osiem lat.
Powrót do władzy nastąpił w listopadzie 2015 roku
Drugie przejęcie rządu przez PiS nastąpiło po wyborach z 25 października 2015 roku. Partia zdobyła 235 mandatów w 460-osobowym Sejmie, co dało jej samodzielną większość. Sam wynik wyborczy nie oznaczał jeszcze rozpoczęcia rządów, ponieważ potrzebne było powołanie Rady Ministrów.
Gabinet Beaty Szydło został zaprzysiężony 16 listopada 2015 roku. To właśnie tę datę należy przyjmować jako początek drugiego, znacznie dłuższego okresu rządów Zjednoczonej Prawicy. W 2019 roku obóz PiS ponownie wygrał wybory i utrzymał 235 mandatów.
W grudniu 2017 roku premierem został Mateusz Morawiecki. Zmiana szefa rządu nie oznaczała zmiany większości parlamentarnej. Z punktu widzenia ciągłości władzy był to nadal ten sam obóz polityczny, choć z innym premierem i częściowo zmienionymi akcentami programowymi.
W praktyce określenie „rządy PiS” obejmuje także okres, w którym partię wspierały Porozumienie i Solidarna Polska. Nie zawsze wszystkie decyzje podejmowane przez Zjednoczoną Prawicę były wyłącznie decyzjami samego PiS, dlatego przy analizowaniu konkretnych ustaw trzeba patrzeć na cały układ koalicyjny.
Dlaczego rok 2023 nie oznaczał kolejnej kadencji PiS
W wyborach parlamentarnych z 15 października 2023 roku PiS zdobyło najwięcej głosów spośród pojedynczych komitetów, ale nie uzyskało większości pozwalającej samodzielnie utworzyć rząd. Partia zdobyła 194 mandaty, podczas gdy Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga i Lewica miały razem 248 miejsc w Sejmie.
Prezydent powierzył misję tworzenia rządu Mateuszowi Morawieckiemu, a jego gabinet został powołany 27 listopada 2023 roku. Był to jednak rząd bez realnego zaplecza większościowego. 11 grudnia 2023 roku nie otrzymał wotum zaufania, a Sejm wybrał Donalda Tuska na premiera.
Formalny koniec rządów PiS nastąpił 13 grudnia 2023 roku, kiedy zaprzysiężono nową Radę Ministrów. Z tego powodu nie wystarczy powiedzieć, że PiS przegrało wybory. Trafniej jest wskazać, że partia wygrała indywidualnie, ale nie zdołała zbudować większości potrzebnej do dalszego sprawowania władzy.
Jak poprawnie liczyć okresy rządów PiS
Ja rozdzielam trzy pojęcia, które w publicznych dyskusjach często są mieszane. Zwycięstwo wyborcze oznacza najlepszy wynik głosowania, większość parlamentarną daje możliwość uzyskania poparcia Sejmu, a rządzenie zaczyna się dopiero wraz z powołaniem gabinetu.
| Pytanie | Poprawna odpowiedź |
|---|---|
| Kiedy PiS pierwszy raz objęło władzę? | 31 października 2005 roku |
| Kiedy zakończył się pierwszy okres? | 16 listopada 2007 roku |
| Kiedy PiS wróciło do rządu? | 16 listopada 2015 roku |
| Kiedy rozpoczął się rząd Morawieckiego? | 11 grudnia 2017 roku |
| Kiedy zakończyły się rządy PiS? | 13 grudnia 2023 roku |
Takie rozróżnienie pomaga uniknąć dwóch częstych błędów. Po pierwsze, PiS nie rządziło nieprzerwanie od 2005 roku. Po drugie, wynik wyborów z 2023 roku nie oznaczał automatycznie kolejnej kadencji, ponieważ ostatecznie liczy się zdolność do uzyskania większości w Sejmie.
Warto też pamiętać, że partia może mieć największy klub parlamentarny i jednocześnie nie tworzyć rządu. W systemie parlamentarnym decydują nie tylko głosy oddane na zwycięskie ugrupowanie, lecz także możliwość zawarcia koalicji i zdobycia wotum zaufania.
Co chronologia rządów PiS mówi o polskiej polityce w 2026 roku
Najkrótsza odpowiedź brzmi więc tak: PiS rządziło po raz pierwszy od 31 października 2005 do 16 listopada 2007 roku, a po raz drugi od 16 listopada 2015 do 13 grudnia 2023 roku. W 2026 roku partia pozostaje poza rządem centralnym, mimo że nadal jest jednym z najważniejszych ugrupowań opozycyjnych.
Ta oś czasu pokazuje również, dlaczego w analizach politycznych trzeba podawać pełną datę, a nie tylko rok wyborów. Dopiero połączenie wyniku głosowania, układu mandatów i momentu powołania gabinetu daje rzetelną odpowiedź na pytanie, kiedy dana partia faktycznie zaczęła i przestała rządzić.
