Okres rządów PiS w Polsce obejmował niemal dokładnie osiem lat, ale po drodze zmienił się premier i model sprawowania władzy. Wyjaśniam, od kiedy do kiedy PiS tworzył rząd, czym różniły się gabinety Beaty Szydło i Mateusza Morawieckiego oraz dlaczego po wyborach z 2023 roku partia straciła władzę.
PiS rządził Polską od 16 listopada 2015 do 13 grudnia 2023 roku
- Początek rządów: 16 listopada 2015 roku, gdy prezydent powołał rząd Beaty Szydło.
- Pierwszy premier: Beata Szydło kierowała rządem do grudnia 2017 roku.
- Drugi premier: Mateusz Morawiecki objął stanowisko 11 grudnia 2017 roku.
- Koniec rządów PiS: 13 grudnia 2023 roku, gdy zaprzysiężono rząd Donalda Tuska.
- Łączny okres: około 8 lat rządów, mimo że po wyborach w 2023 roku PiS pozostał największym pojedynczym ugrupowaniem.
Od kiedy PiS sprawował władzę w Polsce
PiS przejął władzę po wyborach parlamentarnych z 25 października 2015 roku. Sama wygrana w wyborach nie oznaczała jeszcze rozpoczęcia rządów. Formalny początek nastąpił 16 listopada, kiedy prezydent Andrzej Duda powołał Beatę Szydło na stanowisko prezesa Rady Ministrów i zatwierdził skład jej gabinetu.
Był to ważny moment, ponieważ PiS po raz pierwszy od 2005 roku zbudował samodzielny rząd. Partia dysponowała większością w Sejmie, co pozwalało jej uchwalać ustawy bez konieczności zawierania stałej koalicji z innym dużym ugrupowaniem. Z mojego punktu widzenia właśnie ta samodzielność parlamentarna najlepiej tłumaczy tempo zmian wprowadzanych w pierwszej części kadencji.
Za początek całego okresu rządów PiS przyjmuje się więc nie dzień wyborów, lecz 16 listopada 2015 roku. To rozróżnienie ma znaczenie, gdy porównuje się daty wyborów, powołania rządu i rozpoczęcia urzędowania ministrów.
Dwa gabinety i dwóch premierów
W latach 2015-2023 PiS pozostawał główną partią rządzącą, ale nie przez cały czas kierował nim ten sam premier. Pierwszym gabinetem była Rada Ministrów Beaty Szydło. 11 grudnia 2017 roku stanowisko premiera objął Mateusz Morawiecki, który kierował rządem również po wyborach parlamentarnych z 2019 roku.
| Okres | Premier | Najważniejsze znaczenie |
|---|---|---|
| 16 listopada 2015 - 11 grudnia 2017 | Beata Szydło | Początek samodzielnych rządów PiS i realizacja pierwszych obietnic socjalnych |
| 11 grudnia 2017 - 13 grudnia 2023 | Mateusz Morawiecki | Kontynuacja rządów PiS, pandemia, wojna w Ukrainie i druga kadencja po wyborach w 2019 roku |
Zmiana premiera nie oznaczała zmiany partii rządzącej. Mateusz Morawiecki był kandydatem PiS i kontynuował zasadniczy kierunek polityczny obozu Jarosława Kaczyńskiego. Zmienił się jednak styl komunikacji, język gospodarczy i sposób przedstawiania rządu na arenie europejskiej.
W praktyce nie powinno się więc mówić, że PiS rządził tylko do momentu odejścia Beaty Szydło. Była to zmiana szefa rządu w ramach tego samego obozu politycznego, a nie koniec władzy PiS.
Dlaczego rządy PiS zakończyły się w grudniu 2023 roku
W wyborach z 15 października 2023 roku PiS zdobył najwięcej głosów spośród pojedynczych komitetów, ale nie uzyskał większości pozwalającej samodzielnie powołać rząd. Koalicję zdolną do uzyskania większości w Sejmie stworzyły Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga i Lewica.
Prezydent powierzył jednak misję tworzenia rządu Mateuszowi Morawieckiemu. Jego gabinet został zaprzysiężony 27 listopada 2023 roku, lecz 11 grudnia nie uzyskał wotum zaufania. Tego samego dnia Sejm wybrał Donalda Tuska na premiera, a 13 grudnia 2023 roku jego rząd został oficjalnie powołany.
To właśnie 13 grudnia należy uznać za końcową datę rządów PiS w sensie politycznym. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów wskazywała tego dnia na objęcie funkcji przez nowego premiera i powołanie całej Rady Ministrów. Wcześniejsza data, 15 października, oznacza dzień wyborów, a nie moment przekazania władzy.
Ten etap bywa mylony, bo przez kilka tygodni po wyborach działał jeszcze rząd związany z PiS. Był to jednak okres przejściowy. Gabinet Morawieckiego funkcjonował w ograniczonych warunkach i nie miał już politycznej większości potrzebnej do dalszego sprawowania pełnej władzy.
Co obejmowało osiem lat rządów PiS
Okres 2015-2023 trudno sprowadzić do jednego programu, ponieważ obejmował dwie kadencje parlamentu oraz kilka poważnych kryzysów. W pierwszych latach dominowały reformy społeczne i instytucjonalne, później coraz większe znaczenie miały pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie, inflacja oraz spory z Unią Europejską.
Polityka społeczna i rodzinna
Najbardziej rozpoznawalnym elementem pierwszej kadencji był program Rodzina 500+, uruchomiony w 2016 roku. Początkowo świadczenie przysługiwało na drugie i każde kolejne dziecko, a od 2019 roku zostało rozszerzone także na pierwsze dziecko.
Rząd wprowadzał również dodatkowe świadczenia dla emerytów, między innymi trzynastą i czternastą emeryturę. Zwolennicy PiS oceniali te rozwiązania jako sposób na ograniczenie nierówności i zwiększenie bezpieczeństwa rodzin, natomiast krytycy wskazywali na koszty dla finansów publicznych i wzrost zależności obywateli od transferów państwowych.
Zmiany w sądownictwie i instytucjach
PiS przeprowadził szerokie reformy sądownictwa, obejmujące między innymi sposób wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa i organizację Sądu Najwyższego. Spory wokół tych zmian stały się jednym z najważniejszych konfliktów między polskim rządem a instytucjami Unii Europejskiej.
W mojej ocenie był to obszar, w którym polityczne znaczenie reform szybko przerosło ich techniczne uzasadnienie. Dla jednych oznaczały próbę odzyskania demokratycznej kontroli nad sądami, dla innych zagrożenie dla niezależności wymiaru sprawiedliwości. Ten spór mocno wpłynął na ocenę całych rządów PiS, także poza samą polityką krajową.
Przeczytaj również: Z-b-i-g-n-i-e-w- -Z-i-o-b-r-o-:- -D-w-o-j-e- -s-y-n-ó-w- -- -J-a-n- -J-e-r-z-y- -i- -A-n-d-r-z-e-j.- -P-o-z-n-a-j- -r-o-d-z-i-n-ę
Gospodarka, pandemia i bezpieczeństwo
Rządy PiS przypadły na okres dużych zmian gospodarczych. Najpierw państwo zwiększało wydatki społeczne i inwestycje publiczne, później musiało reagować na pandemię, zerwane łańcuchy dostaw, wysoką inflację i kryzys energetyczny po rosyjskiej agresji na Ukrainę.
Po 2022 roku silniej akcentowano bezpieczeństwo militarne i energetyczne. Polska zwiększała wydatki na obronność, kupowała uzbrojenie i rozwijała infrastrukturę umożliwiającą import gazu spoza Rosji. Te działania należy oceniać osobno od wcześniejszych sporów o politykę społeczną, bo wynikały z zupełnie innej sytuacji międzynarodowej.
Jak poprawnie podawać daty rządów PiS
Najprostsza i jednocześnie poprawna odpowiedź brzmi: PiS rządził Polską od 16 listopada 2015 do 13 grudnia 2023 roku. Jeśli potrzebna jest większa precyzja, można dodać, że w tym czasie działały dwa kolejne gabinety, najpierw Beaty Szydło, a później Mateusza Morawieckiego.
- 25 października 2015 roku odbyły się wybory, które wygrał PiS.
- 16 listopada 2015 roku powołano rząd Beaty Szydło.
- 11 grudnia 2017 roku premierem został Mateusz Morawiecki.
- 15 października 2023 roku odbyły się wybory, po których PiS nie zbudował większości.
- 13 grudnia 2023 roku rozpoczął urzędowanie rząd Donalda Tuska.
Częstym błędem jest podawanie 2015-2023 bez wyjaśnienia, co dokładnie oznaczają te lata. Taki zapis jest poprawny jako skrót polityczny, ale pełne daty lepiej oddają moment rozpoczęcia i zakończenia sprawowania władzy. Kancelaria Prezydenta RP jako początek pierwszego rządu wskazuje 16 listopada 2015 roku, a oficjalne informacje rządowe potwierdzają zmianę gabinetu 13 grudnia 2023 roku.
Osiem lat PiS to jedna epoka, ale nie jeden etap
Rządy PiS trwały od 16 listopada 2015 do 13 grudnia 2023 roku, czyli przez dwie kadencje parlamentarne i okres przejściowy po wyborach z 2023 roku. W tym czasie zmienił się premier, sytuacja gospodarcza i międzynarodowa, ale PiS przez cały okres pozostał główną siłą obozu rządowego.
Najuczciwiej mówić o dwóch etapach tej władzy. Pierwszy wyznaczały programy społeczne i przebudowa instytucji państwa, drugi został zdominowany przez pandemię, inflację, wojnę za wschodnią granicą i narastający spór o kierunek polityki Polski. Taki podział pozwala lepiej zrozumieć nie tylko daty, lecz także to, dlaczego ocena tych ośmiu lat do dziś pozostaje tak silnie podzielona.
